کتاب گذر از سه دریا ترجمۀ اثری از آفاناسی نيكيتين، با نام مسلمانی - ايرانی خواجه (حاج) يوسف خراسانی، نويسنده، بازرگان، مأمور دولت و كليسا، سياح و كاوشگر سرزمينِ روس است. زمان نگارش اثر به نيمۀ دوم سدۀ پانزدهم میلادی، نزديك به سال ۱۴۷۵ برمیگردد. مبنای ترجمۀ فارسی گذر از سه دریا نوشتۀ آفاناسی نيكيتین، ترجمۀ معاصر سال ۱۹۸۶ از ل.س. سيميونِف (مترجم متن روسی باستان) و آ.د. ژيل تيكوف (مترجم واژهها و عبارات شرقی) است. مترجمان روسی وقایعنگاری تثليث را مبنا قرار دادهاند، كه کاملترین از ميان ۳ نسخه است. از نظر آنها نقص عمدۀ آن در ترجمه عبارات اسلامی و واژههای زبانهای ديگر مثل ترکی، فارسی و عربی است که در چنين مواردی از نسخۀ سالنامۀ اِتِر نيز كمک گرفتهاند. در ترجمۀ فارسی، علاوه بر ترجمۀ معاصر روسی سال ۱۹۸۶ كه در آن برگردان واژهها و عبارات شرقی از آ.د. ژيل تيكوف است، از سالنامههای تثليث و اِتِر نيز استفاده شده چرا كه برخی واژهها و عبارات شرقی، بهویژه فارسی نسخههای اِتِر و تثليث در ترجمۀ معاصر يا به طور كامل حذف، يا جايگزين نادرستی برای آنها داده شده است. این کتاب تاکنون به ۱۵ زبان دنیا ترجمه شده است.
کتاب گذر از سه دریا شامل پیشگفتار، ۲ فصل، پیوستها، نمايه و کتابشناسی میشود. فصل نخست به ترجمۀ متن اصلی گذر از سه دریا اختصاص دارد. فصل دوم شامل مقالات و پژوهشهای نوين پيرامون اثر میشود كه بیانکنندۀ دیدگاههای پژوهشگران برجسته معاصر روس دربارۀ این اثر است. نویسندگان مقالات را پژوهشگران و افراد صاحبنام در اين حوزه تشکیل میدهند و برخی عضو فرهنگستان علوم روسيه هستند. این پژوهشها عبارتاند از: «پاول آليكسِيف رمز و راز مسلماني در گذر از سه دریا اثر آفاناسی نیکیتین»، «آلكساندر بابروف پژوهشهای نوين پيرامون گذر از سه دریا اثر آفاناسی نیکیتین»، «دميتری ليخاچيف ميراث سترگ: آثار كلاسيک روسِ باستان» و « دنيس خروستاليوف يوسف خراسانی، کاوشگر روس»
