کتاب ماهیت خلاقیت

فهرست

مقدمه ناشر ۵

پیشگفتار ۱۵

مقدّمه ۱۷

فصل اول:  تفکر و تفکر خلاّق ۲۱

تفکر چیست؟ ۲۱

انواع و ابعاد تفکر ۲۳

۱- وسعت عمل ۲۴

۲- مسیر و جهت عمل ۲۴

۳- توالی عمل ۲۴

۴- چگونگی برخورد با اشتباهات و مسائل نامربوط ۲۴

دنیای درونی ۲۷

تجربه ۲۸

دنیای بیرونی ۲۹

سبک‌های فکری ۳۰

الف ـ کارکرد حکومت ۳۰

ب ـ اشکال حکومت فکری ۳۰

ج ـ سطوح فکری ۳۱

د ـ میدان و حوزۀ خود حکومتی ۳۱

هـ ـ یادگیری ۳۱

فصل دوم: خلاّقیت و ماهیّت آن، فرایند و نظریه ها ۳۵

تعریف‌ها ۳۵

هدیه الهی ۴۲

تصادفی بودن ۴۳

ارتباط ۴۳

فرآیند شناختی ۴۳

شخصیت ۴۳

مکتب روانکاوی و روانکاوی جدید ۴۴

تداعیگرایی و رفتارگرایی ۴۶

گشتالت و شناخت‌گرایی ۴۷

انسان‌گرایی ۵۳

مکتب روان‌سنجی ۵۵

مکتب عصبشناختی ۵۸

خلاقیت در فلسفة پست‌مدرن ۶۰

فرایند خلاّقیت ۶۳

مراحل والاس: ۶۳

۱- آمادگی ۶۳

۲- نهفتگی ۶۴

۳- اشراق ۶۴

۴- اثبات ۶۵

مراحل اسبورن: ۶۷

۱- حقیقت‌جویی ۶۷

۲- ایده‌جویی ۶۸

۳- حل مسأله‌جویی ۶۹

مراحل استین: ۶۹

۱- فرضیه‌سازی ۶۹

۲- آزمودن فرضیات ۷۰

۳- انتقال نتایج ۷۰

فصل سوم: اجزاء، عوامل و موانع خلاّقیت ۷۵

اجزای خلاّقیت و عوامل مؤثّر در آن ۷۵

عوامل و موانع خلاّقیت ۷۶

هوش ۸۲

خانواده ۸۶

شیوه های آموزش و تمرین خلاّقیت ۸۹

۱- تغییر ۹۰

۲- شک و تردید ۹۰

۳- تعویق قضاوت ۹۰

۴- ایده‌های حاکم ۹۱

۵- تقسیم ۹۱

۶- معکوس‌سازی ۹۱

ویژگی‌های شخصیتی ۹۵

خلاّقیت و سلامت روانی ۹۹

انگیزۀ درونی و بیرونی ۱۰۱

موانع فردی ۱۰۵

موانع بیرونی ۱۰۷

۱- قوانین ۱۰۷

۲- شغل ۱۰۷

۳- آداب‌ورسوم ۱۰۷

۴- ترس از عدم استقبال اجتماعی ۱۰۸

۵- مطابقت ۱۰۸

فصل چهارم: شیوه های آموزش خلاّقیت ۱۰۹

الف ـ روش تحریک مغزی ۱۱۱

قوانین حاکم بر جلسات تحریک مغزی ۱۱۲

چگونگی استفاده از جلسه تحریک مغزی در کلاس ۱۱۳

ب ـ فهرست خصوصیات ۱۱۵

ج ـ فهرست سؤالات ۱۱۶

د ـ ارتباط اجباری ۱۱۸

هـ ـ سینکتیکز ۱۱۹

۱- قیاس شخصی ۱۲۰

۲- قیاس مستقیم ۱۲۰

۳- تعارض متراکم ۱۲۱

فصل پنجم: شیوه های پرورش خلاّقیت در مدرسه ۱۲۳

الگوی رنزولی ۱۲۴

معلّم ۱۲۵

شناخت نسبت به رشته ۱۲۶

شیوه‌های آموزش ۱۲۶

علاقه به رشته ۱۲۷

چگونگی نگرش معلّم ۱۲۹

نقش الگویی معلّم ۱۳۲

روابط عاطفی معلّم و شاگرد ۱۳۲

روابط آموزشی معلّم و شاگرد ۱۳۳

اصول تورنس ۱۳۵

۱- تفکر خلاّق را باارزش بدانید ۱۳۶

۲- بچّه‌ها را به محرک‌های محیطی حساس‌تر سازیم ۱۳۶

۳- دست‌کاری اشیا و عقاید را تشویق کنید ۱۳۶

۴- چگونگی آزمایش منظم عقاید را یاد دهید ۱۳۶

۵- تحمّل عقاید تازه را توسعه دهید ۱۳۷

۶- از تحمیل یک الگوی خاص اجتناب کنید ۱۳۷

۷- در کلاس جوّی خلاّق ایجاد کنید ۱۳۷

۸- به کودک یاد بدهید تفکر خلاّق خویش را ارزشمند بداند ۱۳۷

۹- مهارت‌هایی را به‌منظور اجتناب از بدآموزی همسالان آموزش دهیم ۱۳۸

۱۰- اطلاعات لازم راجع به فرایند خلاّق را ارائه دهیم ۱۳۸

۱۱- احساس ضعف در برابر شاهکارها را دور کنید ۱۳۸

۱۲- یادگیری خودانگیز را تشویق و ارزیابی کنید ۱۳۸

۱۳- خار در پای ایجاد کنید ۱۳۹

۱۴- برای تفکر خلاّق ضرورت‌هایی ایجاد نمائیم ۱۳۹

۱۵- موقعیت‌هایی برای فعالیت و فرصت‌هایی برای آرامش ایجاد کنید ۱۳۹

۱۶- برای رسیدن به عقاید، منابع قابل‌دسترسی فراهم کنید ۱۴۰

۱۷- عادت رسیدن به کاربرد کامل عقاید را تشویق کنیم ۱۴۰

۱۸- انتقاد سازنده را توسعه دهید نه فقط انتقادکردن را ۱۴۰

۱۹- کسب شناخت در رشته‌های مختلف را تقویت کنید ۱۴۰

۲۰- معلّمانی با روح حادثه‌جویی باشید ۱۴۱

الگوی پرورش خلاّقیت ویلیامز ۱۴۱

۱- از مغایرت‌ها استفاده کنید. ۱۴۲

۲- از تمثیل یا تعدادی موقعیت‌های مشابه استفاده کنید. ۱۴۲

۳- نواقص و خلأ موجود در دانش را نشان دهید. ۱۴۲

۴- اجازه بدهند دربارۀ امکانات، احتمالات، حدسیات یا فرضیات فکر شود. ۱۴۳

۵- از روش سؤال‌های محرک استفاده کنید. ۱۴۳

۶- از روش فهرست صفات۴ استفاده کنید. ۱۴۳

۷- فرصت‌هایی برای دانش‌آموزان ایجاد کنید تا رمز هر چیز را جستجو کنند. ۱۴۳

۸- تفکر ابتکاری (اصیل) را تقویت کنید. ۱۴۴

۹- اهمیت تغییر را گوشزد کنید و از مثال‌های متغیر استفاده نمایید. ۱۴۴

۱۰- جستجوی تصادفی سازمانیافته‌ای را طراحی کنید. ۱۴۴

۱۱- دربارۀ دقّت، تثبیت و عادت آموزش دهید. ۱۴۴

۱۲- مهارت‌های تحقیق را به‌عنوان راه‌هایی که انسان برای یافتن حقایق جستجو میکند، آموزش دهید. ۱۴۵

۱۳- با قراردادن موانع باهدف در فرایند یادگیری، تحمّل ابهام را به وجود آورید. ۱۴۵

۱۴- فرصت‌هایی برای حالت شهودی ایجاد کنید. ۱۴۵

۱۵- فرایند ابداع و نوآوری را با استفاده از تجربه‌های برنامه‌ریزی شده مناسب یادگیری آموزش دهید. ۱۴۵

۱۶- با توسعه هماهنگی به عمل‌آورید. ۱۴۶

۱۷- زندگی افراد خلاّق و فرایند خلاّق مطالعه شود. ۱۴۶

۱۸- اجازه دهید دانش‌آموزان با اطلاعات قبلی تعامل داشته باشند. ۱۴۶

۱۹- راهحل‌ها و جواب‌ها را برحسب نتایج و کاربردهای آن ارزیابی کنید. ۱۴۶

۲۰- مهارت‌ها، پذیرش پاسخ‌ها، عقاید، راه‌حل‌های غیرمنتظره و شگفت‌انگیز را با هشیاری به اهمیت آنها توسعه دهید. ۱۴۷

۲۱- مهارت‌های مطالعۀ خلاّق را توسعه دهید. ۱۴۷

۲۲- مهارت‌های گوش‌کردن خلاّق را توسعه دهید. ۱۴۷

۲۳- بر مهارت ادراکی تأکید نمایید. ۱۴۷

فصل ششم: الگوی رشد خلاّقیت ۱۵۳

الگوی رشد خلاّقیت ۱۵۳

نقش معلّم در رشد خلاّقیت در کلاس ۱۵۵

ساختار کلاس ۱۵۸

ساختار فیزیکی کلاس ۱۵۸

ساختار عاطفی ـ شناختی ۱۵۹

۱- طرح سؤال ۱۶۰

۲- اهمیت‌دادن به سؤالات کودکان ۱۶۰

۳- پاسخ سؤال با سؤال ۱۶۰

۴- تقویت تعمّق در سؤال ۱۶۱

ساختار محیطی ـ اجتماعی ۱۶۲

ساختار فکری ۱۶۳

ساختار آموزشی ـ تدریس ۱۶۴

تدریس خلاق بر اساس سه‌گانه‌ها: ۱۶۷

۱- بازی ۱۶۷

۲- هنر ۱۶۸

۳- قصه‌گویی خلاق ۱۶۹

طرح یک نمونه: زبان و ادبیات ۱۷۰

۱- درک نمودن: ۱۷۱

۲- گوش‌دادن: ۱۷۱

۳- صحبت‌کردن: ۱۷۱

۴- خواندن: ۱۷۱

۵- نوشتن: ۱۷۲

شیوه‌های تدریس برنامه درسی زبان و ادبیات ۱۷۲

بازی درخت کلمات: ۱۷۳

بازی با پیشوند و پسوندها: ۱۷۳

نتایج دوره خلاقیت ۱۷۴

از دستاوردهای دیگر دوره خلاقیت ۱۷۴

دستاوردهای دوره خلاقیت برای دانش‌آموزان ۱۷۵

پیشنهادهای کاربردی برای معلّمان ۱۷۶

کتاب‌شناسی ۱۷۹

کتاب‌شناسی (فارسی) ۱۷۹

کتاب‌شناسی (انگلیسی) ۱۸۳